Ομάδα Παλαιογραφίας Βυζαντινής Μουσικής

Η ομάδα έχει ως σκοπό τη διεύρυνση και εμβάθυνση γνώσεων σχετικά με την παλαιά βυζαντινή παρασημαντική, την καλλιέργεια του επιστημονικού διαλόγου και την αναζήτηση νέων προσεγγίσεων στη διδασκαλία Παλαιογραφίας της Βυζαντινής Μουσικής.

Η Ομάδα Παλαιογραφίας Βυζαντινής Μουσικής ιδρύθηκε το 2006 και λειτουργεί ως ένα μικρό εργαστήριο, που συμπληρώνει το μάθημα Παλαιογραφίας Βυζαντινής Μουσικής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Φέρει χαρακτήρα εκπαιδευτικό και πειραματικό. Έχει ως σκοπό τη διεύρυνση και εμβάθυνση γνώσεων σχετικά με την παλαιά βυζαντινή παρασημαντική, την αναζήτηση νέων προσεγγίσεων στη διδασκαλία Παλαιογραφίας της Βυζαντινής Μουσικής και την ετοιμασία μελλόντων επιστημών στον τομέα αυτό. Ταυτόχρονα, η Ομάδα είναι ανοιχτή και προς την κοινωνία, θέλοντας να φέρει την ομορφιά του βυζαντινού μουσικού θησαυρού και προς το ευρύτερο κοινό.

Ψέλνουμε από τα ίδια τα χειρόγραφα, δοκιμάζοντας και συζητώντας τα μουσικά αποτελέσματα που προκύπτουν από ευθεία ανάγνωση της πρωτότυπης γραφής, από τις εξηγήσεις του 19ου αι. ή από διάφορες άλλες ερμηνείες, σύμφωνα με τα πορίσματα της σύγχρονης μουσικολογικής έρευνας. Η πυξίδα μας είναι η προφορική παράδοση της ελληνικής εκκλησιαστικής μουσικής.

Η Ομάδα συνεργάζεται με παραδοσιακούς ψάλτες και με διάφορα άλλα σχήματα. Μέχρι σήμερα πραγματοποίησε σειρά εισηγήσεων και εργαστηρίων σε διεθνή συνέδρια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, καθώς και σε masterclasses βυζαντινής μουσικής, συναυλίες και διάφορες άλλες παραστάσεις.

Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τους κυρίους καθηγητές Δρ. Ιωάννη Λιάκο και Δρ. Αντώνη Κωνσταντινίδη για τη ξεχωριστή τους συμβολή στο έργο της Ομάδας.

Υπεύθυνη της Ομάδας είναι η Μαρία Αλεξάνδρου, επίκουρη καθηγήτρια του ΤΜΣ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Εισηγήσεις με μουσικά παραδείγματα, δημοσιεύσεις, ηχογραφήσεις

1. Ένα ταξίδι στον κόσμο των βυζαντινών μουσικών χειρογράφων, Τελλόγλειο Ίδρυμα, Θεσσαλονίκη, 12.04.2006

2. Remarks on the Transmission of Byzantine Chant, 14th International Conference on Eastern Chant, Sibiu, Ρουμανία, 5.09.2007

3. “Chryseois epesi” – a sticheron in honor of St. John Chrysostom in its diachronic musical development, First International Conference of the American Society of Byzantine Music and Hymnology, Αθήνα, 12.09.2007. Βλ. Πρακτικά του συνεδρίου σε: http://www.asbmh.pitt.edu/page9/page10/page11/page11.html και http://www.asbmh.pitt.edu/page12/Alexandru.pdf

4. Το στιχηρό „Χρυσείοις ἔπεσι“ εις τιμή του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου: Παλαιογραφικές και αναλυτικές προσεγγίσεις, «Χρυσέοις έπεσι και άσμασι: Αφιέρωμα στον Άγιο Ιωάννη Χρυσόστομο, 1600 χρόνια από την κοίμησή του», Θέρμη, Τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ, 13.12.2007

5. Η βυζαντινή οκταηχία και ο θεραπευτικός της ρόλος, Hμερίδα για τη σκλήρυνση κατά πλάκας, Θεσσαλονίκη, Hyatt Regency Hotel, 28. Νοεμβρίου 2010

6. Η βυζαντινή οκταηχία και ο ευεργετικός-θεραπευτικός της ρόλος. Τhe Byzantine system of eight modes and its benefic-therapeutic role, 9th International Congress on current treatment and therapeutic perspectives in Alzheimer’s, Parkinson’s disease, MS and Epilepsy, Αθήνα, King George Hotel, 27.01.2011

7. Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός και η εξελικτική πορεία της βυζαντινής οκταηχίας, Ιερά Μητρόπολις Θεσσαλονίκης, 06.06.2011, στα πλαίσια του Διεθνούς Μουσικολογικού Συνεδρίου «Σταυροδρόμια: Η Ελλάδα ως διαπολιτισμικός πόλος της μουσικής σκέψης και δημιουργίας», συνδιοργάνωση IMS-ΑΠΘ, Τμήμα Μουσικών Σπουδών

8. Ο ‘Μπετόβεν της Βυζαντινής Μουσικής’, Πέτρος Πελοποννήσιος, Μουσικοεκπαιδευτικό σκέρτσο βγαλμένο από την καθημερινότητα ενός καθηγητή, Επιστημονική Ημερίδα «Ludwig van Beethoven (1770-1827)», Tμήμα Μουσικών Σπουδών Α.Π.Θ., Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών Α.Π.Θ., 19 Ιανουαρίου 2012

9. Ο Χαρίλαος Ταλιαδώρος και το ιστορικό βάθος της βυζαντινής μελουργικής παράδοσης, Τιμητική εκδήλωση προς τιμήν του Άρχοντα Πρωτοψάλτη της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως και Πρωτοψάλτη του Καθεδρικού Ιερού Ναού της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης κ. Χαριλάου Ταλιαδώρου, Φουαγιέ του Τμήματος Μουσικών Σπουδών Α.Π.Θ., 7 Μαρτίου 2012: https://www.mus.auth.gr/cms/?q=node/921. Bλ. και την έκδοση Πρακτικών της εκδήλωσης: http://byz.web.auth.gr/drupal/?q=node/24

10. Σύγχρονες ερωταποκρίσεις σχετικά με έννοιες κλειδιά της Ψαλτικής στο Παλαιό Σύστημα: Μετροφωνία, Παραλλαγή και Μέλος, Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας, «Θεωρία και Πράξη της Ψαλτικής Τέχνης», Ε΄ Διεθνές Συνέδριο Μουσικολογικό και Ψαλτικό, «Ερωταποκρίσεις και Ακρίβεια της Ψαλτικής Τέχνης», Αθήνα, 15.12.2012

Εργαστήρια σε διεθνή συνέδρια, masterclasses και διακρίσεις

11. Byzantine Music’s Journey from Papyrus, Parchment and Paper to the Screen, Workshop, Music and Paper; Music and Screen, Eleventh International Conference of the Department of Musicology of the Faculty of Music, Belgrade, 21.04.2012

12. Εργαστήρια στο πλαίσιο του Masterclass βυζαντινής μουσικής «Masterclass de cânt bizantin, ediţia a V-a aniversară» και του Διεθνούς Συμποσίου Βυζαντινολογίας, 12-14. Ιουλίου 2012, Πανεπιστήμιο Τεχνών “George Enescu”, Ιάσιο, σε συνεργασία με το σχήμα Floralia της Σχολής Μουσικής Σύνθεσης, Μουσικολογίας, Μουσικής παιδαγωγικής και Θεάτρου του ίδιου Πανεπιστημίου:

  • Αναζητώντας τις απαρχές της βυζαντινής μουσικής – Εxplorând începuturile muzicii bizantine. Μουσικολογικo-αρχαιολογικό σκέρτσο, αφιέρωμα στον κ. Δημήτρη Γιάννου
  • Ο ‘Μπετόβεν της Βυζαντινής Μουσικής’, Πέτρος Πελοποννήσιος – Petru Lampadarie, un Beethoven al muzicii bizantine, Μουσικοεκπαιδευτικό σκέρτσο
  • Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός και η εξελικτική πορεία της βυζαντινής οκταηχίας – Sf. Ioan Damaschin şi octoihia bisericească
  • «Ἐμφωνον» και «ἄφωνον», «ἀπὸ παραλλαγῆς» και «ἀπὸ μέλους»: έννοιες κλειδιά για την κατανόηση της διαποίκιλσης και της χρωματικότητας στην παλαιά βυζαντινή παρασημαντική – “Cu glas” şi “fără glas”, “după parallaghie” şi “după melos”: concept cheie pentru înţelegerea ornamenticii şi cromaticii în vechea notaţie muzicală bizantină

13. “Thoughts on the development of educational patterns in Byzantine Musical Studies: The case of Byzantine Musical Paleography.” Workshop σε: International Musicological Conference Musical Romania and the neighbouring cultures. Traditions, influences, identities, Department of Theoretical Music Studies of Universitatea de Arte “George Enescu” Iaşi & Regional Association for the Μusic of the Balkan Countries of the International Musicological Society, Iaşi, 7 Ιουλίου 2013

14. Εργαστήρια στο Masterclass de cânt bizantin, ediţia a VI-a. Ιάσιο: Πανεπιστήμιο Τεχνών, 8 Ιουλίου 2013. Σε συνεργασία με το μουσικό σχήμα “Floralia” από το Τμήμα Μουσικής Σύνθεσης, Μουσικολογίας, Μουσικής Εκπαίδευσης και Θεάτρου του ίδιου Πανεπιστημίου:

  • “Stihira ‘Când se vor pune scaunele’ – evoluţie diacronică şi analiză muzicologică” – “Το στιχηρό ‘Όταν τίθωνται θρόνοι΄ – διαχρονική εξέλιξη και μουσικολογική ανάλυση”
  • “Sf. Ierarh Vasile cel Mare şi muzica bizantină” – “O Mέγας Βασίλειος και η μουσική”

15. Διακρίσεις της Ομάδας Παλαιγραφίας Βυζαντινής Μουσικής από το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

  • στο Masterclass de cânt bizantin, ediţia a V-a aniversară, Ιάσιο: Πανεπιστήμιο Τεχνών “George Enescu”, 12-14 Ιουλίου 2012
  • στο Masterclass de cânt bizantin, ediţia a VI-a, Ιάσιο: Πανεπιστήμιο Τεχνών “George Enescu”, 8 Ιουλίου 2013.

Συναυλίες. Καλλιτεχνικές, ερευνητικές και μουσικο-εκπαιδευτικές παραστάσεις

13. Στην Εκκλησία „Nașterea Domnului“ και στην Αίθουσα „Thalia“, στα πλαίσια του Διεθνούς Φεστιβάλ „Musica Sacra“, Sibiu, 7.09.2007

14. Σπάνιες σελίδες από την ιστορία της Βυζαντινής Μουσικολογίας, Μουσικολογικό σκέρτσο, ΤΜΣ του ΑΠΘ, Θέρμη, Τιμητική εκδήλωση για τον πρώην γραμματέα του Τμήματος, κύριο Νικόλαο Μαγουλά, 19.02.2010

15. Το σπίτι των μουσικών, Παράσταση μουσικο-εκπαιδευτική για παιδιά ΑμεΑ, με τη συνεργασία πολλών άλλων σχημάτων, Θέρμη, ΤΜΣ του ΑΠΘ, 9.10.2011

16. Αναζητώντας τις απαρχές της βυζαντινής μουσικής, Μουσικολογικο-αρχαιολογικό σκέρτσο, αφιέρωμα στον καθηγητή κ. Δημήτριο Γιάννου, Λύχνος, Θεσσαλονίκη, 21.06.2012

17. Ταξιδεύοντας με τις φτερούγες της μουσικής, Παράσταση μουσικο-εκπαιδευτική για παιδιά ΑμεΑ, με τη συνεργασία διάφορων άλλων σχημάτων, Θέρμη, ΤΜΣ του ΑΠΘ, 14.10.2012.

18. “…Στιγμιότυπα από τη ζωή ενός καλλιτέχνη… Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Λυκούργος Αγγελόπουλος και η Βυζαντινή Μουσική”, Παράσταση στο πλαίσιο του καλλιτεχνικού προγράμματος της Διεθνούς επιστημονικής ημερίδας «Η συμβολή του Λυκούργου Αγγελόπουλου, Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Αγιωτάτης Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως, στις Βυζαντινές Μουσικές Σπουδές και στη Μουσικολογία γενικότερα», 23 Απριλίου 2013, Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Α.Π.Θ., Θέρμη, Φουαγιέ.

19. “H έκφραση της χαράς στη μουσική”, Mουσικο-εκπαιδευτική παράσταση για ΑμεΑ, σε συνεργασία με διάφορα μουσικά σχήματα. Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Α.Π.Θ., Θέρμη, Φουαγιέ, 14 Οκτωβρίου 2012.

20. “Χριστούγεννα στο Βυζάντιο και σήμερα”, Διαδραστική παρουσίαση. Πνευματικό Κέντρο του Ιερού Ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Σαράντα Εκκλησιές, Θεσσαλονίκη, 18 Δεκεμβρίου 2013, και Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Θεσσαλονίκη, 19 Δεκεμβρίου 2013.

21. Συμμετοχή διάφορων μελών της Ομάδας Παλαιογραφίας Βυζαντινής Μουσικής με άσματα στην ελληνική και τη ρουμανική γλώσσα, στο πλαίσιο της εκδήλωσης: «Παγκόσμια Χριστούγεννα. Ακατάπαυστος δοξολογία. Ψαλτική Τέχνη της Ορθόδοξης Ανατολής για το Άγιο Δωδεκαήμερο», σε διοργάνωση του Τομέα Ψαλτικής Τέχνης και Μουσικολογίας της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, με υπεύθυνο καθηγητή τον κ. Κωνσταντίνο Καραγκούνη, Θέατρο Παλαιάς Ηλεκτρικής, Βόλος, 4 Ιανουαρίου 2014.

22. “O Mέγας Βασίλειος και η μουσική”, Μουσικο-εκπαιδευτική παράσταση σε συνεργασία με το Βυζαντινό Χορό του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Α.Π.Θ. (υπ. Μαρία Αλεξάνδρου), και τη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως «Ιωσήφ ο Υμνογράφος» (υπ. Δήμος Παπατζαλάκης), στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Μέγας Βασίλειος: Μουσική, Πολιτισμός, Ιστορία», διοργανωμένης από το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Α.Π.Θ. σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως. Κλειστό Θέατρο Συκεών, 25 Ιανουαρίου 2014.

Μαρία Αλεξάνδρου, 29.01.2014